In het kort
- Prenatale screening is een aanbod aan zwangeren om te onderzoeken of het ongeboren kind een verhoogde kans op een aandoening heeft. Deelname is een keuze.
- In Nederland bestaat het aanbod uit de NIPT en structureel echoscopisch onderzoek, de 13 wekenecho en de 20 wekenecho.
- Een counselor bespreekt de keuze met de zwangere. Bij een aanwijzing voor een afwijking volgt vervolgonderzoek, soms bij een centrum voor prenatale diagnostiek.
- Voor organisaties in dit veld komt er veel digitaal bij kijken, van informatie tot gegevensuitwisseling.
Wat is het verschil tussen screening en diagnostiek?
Screening zoekt naar een verhoogde kans, diagnostiek stelt vast wat er aan de hand is. Prenatale screening is een aanbod aan alle zwangeren, ongeacht of er een reden voor zorg is. Prenatale diagnostiek volgt meestal pas als er een aanwijzing is dat er iets niet in orde is, of als er vooraf een verhoogd risico bestaat.
Dat verschil is belangrijk voor uw communicatie. Een screeningsuitslag is geen definitieve uitspraak. Wie digitale informatie voor zwangeren schrijft, moet dit helder en zonder jargon uitleggen.
Welke onderzoeken bestaan er in de screening?
Binnen de prenatale screening in Nederland noemt de website pns.nl drie onderzoeken: de NIPT, het eerste trimester SEO en het tweede trimester SEO. Voor zwangeren heten die laatste twee de 13 wekenecho en de 20 wekenecho.
De NIPT, de niet-invasieve prenatale test, onderzoekt bloed van de zwangere. Zwangeren kunnen de NIPT volgens pns.nl laten doen vanaf 10 weken zwangerschap. Het laboratorium onderzoekt geen geslachtschromosomen: het bepalen van het geslacht is niet het doel en valt niet onder de vergunning.
De 20 wekenecho is bedoeld om halverwege de zwangerschap te onderzoeken of het ongeboren kind lichamelijke afwijkingen heeft. De 13 wekenecho wordt op dit moment aangeboden in het kader van een landelijke studie. Een uitleg over de echo's leest u in het artikel zwangerschapsecho in Nederland uitgelegd.
Is deelname verplicht en wat kost het?
Nee, deelname is niet verplicht. Zwangeren mogen kiezen of en aan welke onderzoeken zij meedoen, en zij mogen altijd stoppen. Volgens pns.nl is ook het recht op niet-weten geregeld: een zwangere die niet over de onderzoeken wil worden gecounseld, wordt daarin gerespecteerd.
Zwangeren die gebruikmaken van de zorg in Nederland betalen volgens pns.nl niets voor de NIPT en de echo's. Heeft de zwangere geen verloskundig zorgverlener in Nederland, dan komt zij niet in aanmerking voor prenatale screening.
Wie doet wat? Counselor, laboratorium en echoscopist
De counselor, vaak een verloskundig zorgverlener, bespreekt de mogelijkheden met de zwangere. De counselor legt vast of de zwangere informatie wil ontvangen, welke onderzoeken zij wil, en of zij toestemming geeft voor het uitwisselen van gegevens en voor wetenschappelijk onderzoek.
De NIPT-aanvraag loopt via de counselor. Het bloed wordt in een NIPT-laboratorium onderzocht. De echo's worden uitgevoerd door een echoscopist. Zo ontstaat een keten van partijen die elk een stukje van het proces uitvoeren en gegevens moeten delen.
Wat gebeurt er bij een afwijkende uitslag?
Bij een aanwijzing voor een afwijking is vervolgonderzoek nodig. Volgens pns.nl verwijst de counselor soms door naar een Centrum voor Prenatale Diagnostiek. Dat vervolgonderzoek kan tijd kosten, en de zwangere moet daarna genoeg tijd hebben om te bepalen wat zij met de uitslag doet.
Daarom gelden bij sommige onderzoeken vaste termijnen. Voor de 20 wekenecho is dat bijvoorbeeld tussen 18+0 en 21+0 weken zwangerschap. Dat maakt planning en snelle doorverwijzing belangrijk, ook in digitale systemen.
Wat betekent een geïnformeerde keuze in de praktijk?
Een geïnformeerde keuze betekent dat een zwangere weet waarvoor zij kiest, wat een onderzoek wel en niet kan zeggen, en wat een uitslag voor haar kan betekenen. Sommige zwangeren willen alles weten, anderen willen juist niet worden gecounseld. Beide keuzes zijn legitiem.
Voor een website of folder betekent dit dat u informatie aanbiedt zonder te sturen. Gebruik neutrale taal, leg uit dat de keuze bij de zwangere ligt en maak zichtbaar waar zij meer uitleg kan vinden. Verwijs voor landelijke uitleg naar de officiële informatie, zodat uw teksten niet afwijken.
Wie zijn de partijen in de keten?
In het veld werken verschillende partijen samen. Er zijn counselors, echoscopisten, NIPT-laboratoria, regionale centra en centra voor prenatale diagnostiek. Daarnaast zijn er het landelijke systeem Peridos en de bronsystemen van verloskundige praktijken en ziekenhuizen.
Elke partij heeft eigen taken en eigen verantwoordelijkheden voor gegevens. Daarom is het zo belangrijk dat digitale oplossingen precies weten welke rol zij vervullen en welke gegevens daarbij horen.
Welke regels bepalen dit veld?
Voor de NIPT en de echo's is een vergunning op grond van de Wet op het bevolkingsonderzoek nodig. Volgens pns.nl zijn er zeven Regionale Centra voor Prenatale Screening met zo'n vergunning. Zij leggen kwaliteitseisen en richtlijnen vast.
Daarnaast gelden algemene wetten, zoals de AVG en de WGBO. De geïnformeerde keuze van de zwangere staat centraal. Een organisatie moet de regels dus nooit zelf verzinnen of versimpelen, maar de landelijke informatie volgen.
Wat komt er digitaal bij kijken?
Voor een organisatie in prenatale screening of diagnostiek gaat het digitaal om een aantal vaste onderdelen:
- Begrijpelijke informatie: voor zwangeren die moeten kiezen, zonder druk en zonder onnodig jargon.
- Afspraken en verwijzingen: met de juiste termijn en de juiste partij.
- Communicatie over uitslagen: zorgvuldig en vertrouwelijk.
- Gegevensuitwisseling: tussen counselor, laboratorium, echoscopist en vervolgzorg.
- Toegankelijkheid: voor iedereen, ook met een beperking of een andere taal.
Over privacy en beveiliging gaat het artikel privacy en veiligheid bij prenatale screening. Voor de praktische kant, zie digitaal verbeteren in prenatale screening en diagnostiek.
Hoe past dit in de geboortezorg?
Prenatale screening is een onderdeel van de geboortezorg in Nederland. Verloskundigen, ziekenhuizen en andere partijen werken samen, zoals beschreven in het artikel over integrale geboortezorg. Gegevens moeten daarbij veilig kunnen worden gedeeld, zie digitale gegevensuitwisseling in de zorg.
Meer over de sector vindt u op de pagina Prenatale screening en diagnostiek. ZORGEMA adviseert, ontwerpt, bouwt en beheert websites, webapps, mobiele apps, backends en koppelingen voor zorgorganisaties. Zie websites en webapps.
Tot slot
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch, juridisch of financieel advies. Regels en termijnen kunnen wijzigen. Raadpleeg altijd de actuele officiële bronnen en uw regionaal centrum.
Wilt u verkennen wat digitaal verbeteren voor uw organisatie kan betekenen? Plan een kennismaking.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen prenatale screening en prenatale diagnostiek?
Screening is een aanbod aan zwangeren om te onderzoeken of er een verhoogde kans op een aandoening is. Diagnostiek stelt vast wat er aan de hand is en volgt meestal bij een aanwijzing voor een afwijking of een verhoogd risico vooraf.
Moet een zwangere meedoen aan prenatale screening?
Nee. Deelname is een keuze, een zwangere mag aangeven niet gecounseld te willen worden en kan altijd stoppen met de screening. De geïnformeerde keuze staat centraal.
Welke onderzoeken zitten in de prenatale screening?
Volgens pns.nl zijn dat de NIPT, het eerste trimester SEO (13 wekenecho) en het tweede trimester SEO (20 wekenecho). De 13 wekenecho wordt op dit moment aangeboden binnen een landelijke studie.
Wat kost prenatale screening voor de zwangere?
Zwangeren die gebruikmaken van de zorg in Nederland betalen volgens pns.nl niets voor de NIPT en de echo's. Zonder verloskundig zorgverlener in Nederland komt een zwangere niet in aanmerking voor de screening.
