In het kort

  • Rond zwangerschap en bevalling kunnen ouders psychische klachten krijgen, zoals somberheid en angst. Dat is geen zeldzaamheid.
  • De huisarts is meestal de eerste stap. Van daaruit volgt zo nodig doorverwijzing naar een psycholoog, psychiater of een speciaal team in het ziekenhuis.
  • Veel aanbieders werken samen: verloskundigen, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg en ggz.
  • Digitaal moet het voor ouders in een kwetsbare periode vooral eenvoudig, rustig en veilig zijn.

Wat wordt bedoeld met mentale ondersteuning rond de geboorte?

Mentale ondersteuning rond de geboorte is hulp bij psychische klachten of zorgen in de periode van kinderwens, zwangerschap, bevalling en de eerste tijd daarna. Het gaat om aandacht voor de ouder als mens, naast de zorg voor het kind. De hulp kan variëren van een goed gesprek en voorlichting tot behandeling door een psycholoog of psychiater.

Het Trimbos-instituut gebruikt de term perinatale periode voor de hele periode van de zwangerschap tot een tijd na de bevalling. Klachten hoeven niet de hele periode aanwezig te zijn. Ze kunnen ook alleen vóór of alleen na de bevalling voorkomen.

Hoe vaak komen klachten voor?

Het Trimbos-instituut meldt dat in Nederland bijna 11 procent van de vrouwen na de bevalling een depressie krijgt. Dezelfde bron meldt dat 7 procent van de vaders depressieve klachten ervaart rond de zwangerschap. Dat zijn cijfers uit de bron en ze zeggen niets over uw eigen cliëntenkring. Wel laten ze zien dat het onderwerp veel gezinnen raakt.

Het Trimbos-instituut noemt ook dat beide ouders tegelijk klachten kunnen hebben. Een aanbieder die zich alleen op de moeder richt, mist dus een deel van het gezin.

Wat is het verschil tussen kraamtranen en een depressie?

Kraamtranen, huildagen of baby blues zijn volgens Thuisarts na ongeveer 10 dagen over. Een depressie duurt langer dan 2 weken. Een depressie die binnen 4 weken na een bevalling begint, heet een postnatale depressie.

Zo'n onderscheid helpt zorgverleners bij het inschatten van wat er speelt. Voor ouders zelf is het vooral belangrijk dat ze weten dat hulp vragen verstandig is en niet iets om zich voor te schamen. Thuisarts noemt dat een depressie na de bevalling goed te behandelen is.

Wie biedt hulp en hoe verloopt de route?

De route begint meestal dicht bij huis. Een ouder praat met de verloskundige, de kraamverzorgende, de jeugdverpleegkundige of de huisarts. Volgens Thuisarts stuurt de huisarts bij een depressie na de bevalling door naar een psycholoog, een psychiater of een speciaal team in het ziekenhuis, een zogeheten POP-poli. De behandeling bestaat uit gesprekken (psychotherapie) en soms medicijnen.

Voor aanbieders van mentale hulp betekent dit dat u onderdeel bent van een keten. Cliënten komen binnen via verwijzers en via eigen zoekacties op internet. Beide routes moeten goed werken.

Waar helpt samenwerking in de geboortezorg?

Mentale klachten worden vaak het eerst gezien door mensen die dicht bij het gezin staan. Het Trimbos-instituut beschrijft in zijn toolkit Mentaal Gezonde Start dat preventie van postpartum depressie bestaat uit onder meer het scholen van het team, goed samenwerken met partners in de geboortezorg en daarbuiten, het geven van informatie aan moeders en partners, het tijdig signaleren van klachten en het zo nodig doorverwijzen.

Meer over de bredere indeling van de zorg leest u in Geboortezorg in Nederland en in integrale geboortezorg en samenwerking. Wie in de sector mentale ondersteuning rond de geboorte werkt, ziet in die ketens al snel waar een goede overdracht nodig is.

Wat komt er digitaal kijken?

Een ouder met klachten zoekt vaak laat op de avond of tussen voedingen door naar hulp. Een website of portaal moet dan snel antwoord geven op drie vragen: wat doet u, voor wie, en hoe meld ik mij aan. Een aanmeldformulier hoeft niet lang te zijn. Vraag alleen wat nodig is voor de eerste stap.

Daarnaast gaat het over zaken die u als aanbieder niet kunt overslaan:

  • Veilig contact: gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens. Hoe u daarmee omgaat, bespreken we in privacy en veiligheid bij mentale zorg rond de geboorte.
  • Toegankelijkheid: ouders zijn moe en overbelast. Heldere taal en een eenvoudige opbouw helpen iedereen.
  • Crisisinformatie: duidelijk maken wanneer iemand direct moet bellen, bijvoorbeeld de huisarts, 112 of 113, zoals Thuisarts dat voor een depressie na de bevalling beschrijft.

Welke rol hebben partners, familie en omgeving?

Het Trimbos-instituut beschrijft dat de kans op een depressie kleiner is als een vrouw bij anderen terecht kan voor steun, waaronder mantelzorg na de bevalling, en samen leuke activiteiten kan ondernemen. Sociale steun is dus een beschermende factor. Mentale ondersteuning rond de geboorte kijkt daarom niet alleen naar het individu, maar ook naar de omgeving.

Voor aanbieders is dat praktisch relevant. Informatie die zich richt op partners en familie, bijvoorbeeld over hoe zij kunnen herkennen dat iemand hulp nodig heeft, maakt uw aanbod toegankelijker. Ook hier geldt dat voorlichting algemeen blijft en een gesprek met een zorgverlener niet vervangt.

Welke zorgverleners komen in beeld?

Het zorglandschap rond mentale klachten is breed. Thuisarts noemt de huisarts, de psycholoog, de psychiater en de POP-poli. Daarnaast komen verloskundigen, kraamverzorgenden en de jeugdgezondheidszorg vaak als eersten in contact met een gezin. Zij kunnen signaleren en doorverwijzen. Voor een aanbieder van mentale hulp is het nuttig om te weten wie uw verwijzers zijn, wat zij van u willen weten en hoe zij u kunnen bereiken.

Wat leren we hieruit voor een aanbieder?

Wie zich in deze sector begeeft, doet er goed aan drie dingen in het oog te houden. Ten eerste: ouders zoeken hulp op kwetsbare momenten. Ten tweede: veel hulp loopt via verwijzers, dus uw informatie moet ook voor professionals duidelijk zijn. Ten derde: alles wat u digitaal aanbiedt, raakt aan gevoelige gegevens. Dat vraagt om zorgvuldigheid van het begin af aan.

Wanneer is een digitale oplossing zinvol?

Digitale hulpmiddelen zijn zinvol als ze een knelpunt in uw eigen werkproces wegnemen, zoals een lange wachttijd voor een eerste gesprek of verspreide informatie over uw aanbod. Ze vervangen het gesprek niet. Een praktische uitleg over de keuzes vindt u in een digitaal platform laten bouwen voor mentale zorg rond de geboorte. Als u eerst wilt weten waar uw huidige website tekortschiet, kan een verbetertraject voor een bestaand platform een logisch begin zijn.

Tot slot

Dit artikel is algemene informatie en geen medisch, juridisch of financieel advies. Bij klachten bent u als ouder altijd gebaat bij contact met uw huisarts of verloskundige. Wilt u als aanbieder verkennen wat digitaal bij uw organisatie past, dan kunt u een kennismaking plannen om uw situatie te bespreken.

Veelgestelde vragen

Wat is een perinatale depressie?

Het Trimbos-instituut noemt de periode van de zwangerschap tot een tijd na de bevalling de perinatale periode. Depressieve klachten in die periode heten perinatale depressie. De klachten kunnen voor, na of zowel voor als na de bevalling optreden en hoeven niet de hele periode aanwezig te zijn.

Wat is het verschil tussen baby blues en een depressie?

Volgens Thuisarts zijn kraamtranen of baby blues na ongeveer 10 dagen over, terwijl een depressie langer dan 2 weken duurt. Een depressie die binnen 4 weken na de bevalling begint, heet postnatale depressie. Twijfelt u, neem dan contact op met de huisarts of verloskundige.

Waar kan een ouder met klachten het eerst terecht?

Meestal bij de huisarts of verloskundige, maar ook de kraamverzorgende of jeugdverpleegkundige kan een eerste gesprekspartner zijn. De huisarts kan doorverwijzen naar een psycholoog, een psychiater of een POP-poli in het ziekenhuis. Bij direct gevaar belt u 112, bij zelfmoordgedachten 113.

Kunnen ook vaders of partners klachten krijgen?

Ja. Het Trimbos-instituut meldt dat 7 procent van de vaders depressieve klachten ervaart rond de zwangerschap en dat beide ouders tegelijk klachten kunnen hebben. Voor aanbieders is het dus nuttig om ook partners te bereiken met informatie en aanmeldmogelijkheden.

Bronnen

Redactie ZORGEMA

Redactie. Algemene informatie met bronnen. Geen medisch, juridisch of verzekeringsadvies.