In het kort

  • Gegevens over verslaving zijn gezondheidsgegevens en dus bijzondere persoonsgegevens. De AVG stelt daar extra eisen aan.
  • Zorgaanbieders moeten gezondheidsgegevens beveiligen met passende technische en organisatorische maatregelen, zoals de AVG vraagt.
  • Een heldere, toegankelijke en discrete website verlaagt de drempel om hulp te zoeken.
  • Wat precies voor u geldt, hangt af van uw rol en situatie. Vraag zo nodig juridisch advies.

Waarom is privacy in de verslavingszorg zo belangrijk?

Privacy is in de verslavingszorg extra belangrijk omdat mensen hun verslaving vaak liever niet delen. Dat is geen wettelijk argument maar een praktische werkelijkheid: als iemand denkt dat een aanmelding niet veilig is, zoekt die persoon geen hulp. Vertrouwen is dus een voorwaarde voor bereik.

De wet legt daarnaast duidelijke grenzen. Gegevens over iemands gezondheid zijn bijzondere persoonsgegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schrijft dat het verwerken daarvan in beginsel verboden is, tenzij u voldoet aan een aantal strenge eisen. Een grondslag hebben is dan niet genoeg.

Wat zegt de AVG over gezondheidsgegevens?

De AVG beschouwt gezondheidsgegevens als extra beschermwaardig. De AP legt op haar pagina's uit dat deze gegevens heel privacygevoelig zijn en extra beschermd. Organisaties die zulke gegevens in een dossier opnemen, moeten daar goed mee omgaan en zich houden aan de regels uit de wet.

Voor u als aanbieder betekent dit dat u per verwerking moet kunnen uitleggen:

  • welk doel u hebt;
  • welke gegevens daarvoor echt nodig zijn;
  • op welke grondslag en uitzondering u zich baseert;
  • hoe u de gegevens beveiligt en hoe lang u ze bewaart.

De AP wijst erop dat u zelf beoordeelt welke grondslag van toepassing is en dat zij daar geen advies over geeft. Overleg daarom met uw functionaris gegevensbescherming of een jurist.

Welke beveiliging verwacht de wet?

De AVG vraagt in artikel 32 passende technische en organisatorische maatregelen om persoonsgegevens te beveiligen, zo schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) over gezondheidsgegevens beveiligen. Wat passend is, hangt af van het risico en van uw situatie.

Een nuttige werkwijze is een kwaliteitscyclus: risico's in kaart brengen, maatregelen nemen, controleren en verbeteren. Denk aan toegangsbeheer, logging en versleuteling.

Hoe laat u zien dat uw maatregelen werken?

Leg vast welke maatregelen u hebt genomen en waarom, en controleer regelmatig of ze nog werken. Een onafhankelijke beoordeling door een deskundige kan daarbij helpen.

Omdat toezicht en regels kunnen veranderen, controleert u voor actuele eisen altijd de pagina's van de Autoriteit Persoonsgegevens.

Wat betekent dit voor uw website of portaal?

Een website met alleen informatie verwerkt weinig gegevens. Zodra u een aanmeldformulier, contactformulier, portaal of chat toevoegt, komen er persoonsgegevens bij, en vaak gezondheidsgegevens. Dan gelden de bovenstaande regels.

Praktische vragen die u kunt stellen:

  • Welke velden zijn echt nodig bij een eerste aanmelding? Begin klein en vraag later meer.
  • Waar worden de gegevens van het formulier opgeslagen, en wie heeft er toegang toe?
  • Hoe verstuurt u berichten? Een melding dat er een bericht klaarstaat in een beveiligd portaal is veiliger dan gevoelige inhoud in een gewone e-mail.
  • Welke externe diensten laden mee, zoals statistieken of chatwidgets, en welke gegevens delen die?
  • Hoe gaat u om met inloggen, bijvoorbeeld met een tweede stap?

Een ontwikkelpartner kan hierbij meedenken, maar de verantwoordelijkheid blijft bij uw organisatie.

Hoe zit het met toestemming?

Toestemming is een van de zes grondslagen die de AVG noemt, maar bij bijzondere persoonsgegevens is een grondslag alleen niet genoeg. Of u toestemming nodig hebt, hangt af van uw doel en van de wet waarop uw zorg berust. Laat dat per verwerking vaststellen en leg het vast.

Zorg in elk geval dat uw privacyverklaring begrijpelijk is. Mensen die hulp zoeken bij een verslaving hebben geen behoefte aan juridische taal, maar aan een eerlijke uitleg over wat u doet met hun gegevens.

Welke rol speelt toegankelijkheid?

Toegankelijkheid betekent dat iedereen uw website of app kan gebruiken, ook mensen met een beperking. DigiToegankelijk legt uit dat het Besluit digitale toegankelijkheid overheid overheidsinstanties verplicht om websites en apps toegankelijker te maken, met de standaard EN 301 549 en daarmee WCAG 2.1 niveau A en AA.

Of die verplichting voor uw organisatie geldt, hangt af van uw rechtsvorm en rol. Ook zonder verplichting is toegankelijkheid verstandig. Mensen die hulp zoeken zijn soms vermoeid, onrustig of lezen moeilijk. Een duidelijke opbouw, korte zinnen en goed contrast helpen iedereen.

Hoe gaat u om met incidenten en datalekken?

Ook met goede maatregelen kan er iets misgaan, zoals een verkeerd verstuurd bericht of een gestolen laptop. Bereid u daarop voor. Leg vast wie een incident meldt, wie beoordeelt wat er is gebeurd en wie beslist over vervolgstappen. Oefen dit regelmatig, zodat het in een echte situatie geen eerste keer is.

Of aanvullende wetgeving, zoals regels over cyberbeveiliging, voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie. Vraag dat na bij uw jurist of beveiligingsfunctionaris.

Welke rol hebt u als opdrachtgever bij een ontwikkelpartner?

Als zorgaanbieder blijft u zelf verantwoordelijk voor de gegevens van uw cliënten, ook als een partij de techniek bouwt of beheert. Maak daarom heldere afspraken over wie wat doet, welke gegevens de partij ziet en hoe u dat vastlegt. Een goede partner legt in gewone taal uit hoe gegevens zijn opgeslagen en beveiligd, en welke externe diensten worden gebruikt.

Vraag ook wat er gebeurt als de samenwerking stopt. Kunt u uw gegevens meenemen, en worden ze veilig verwijderd? Dat is een vraag die u beter aan het begin dan aan het eind stelt.

Waar vindt u meer informatie?

Een overzicht van hoe de verslavingszorg is georganiseerd staat in verslavingszorg in Nederland: organisatie en rollen. Voor de praktische kant van een project, zie digitale hulp in de verslavingszorg laten bouwen. Algemene kaders voor gegevensuitwisseling staan in digitale gegevensuitwisseling in de zorg.

Op de pagina over verslavingszorg leest u meer over deze sector, en bij backend en integraties meer over koppelingen.

Tot slot

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Wat voor u geldt, hangt af van uw situatie, uw rol en de actuele wet- en regelgeving. Raadpleeg bij twijfel een jurist of uw functionaris gegevensbescherming. Wilt u samen kijken naar uw website of portaal? Plan een kennismaking.

Veelgestelde vragen

Zijn gegevens over verslaving bijzondere persoonsgegevens?

Gegevens over iemands gezondheid zijn bijzondere persoonsgegevens, en dat omvat gegevens die in de zorg voor verslaving worden vastgelegd. De Autoriteit Persoonsgegevens schrijft dat verwerking in beginsel verboden is, tenzij u aan strenge eisen voldoet. Een grondslag alleen is niet genoeg.

Welke eisen gelden voor de beveiliging van cliëntgegevens in de verslavingszorg?

Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens moet u op grond van artikel 32 van de AVG passende technische en organisatorische maatregelen nemen. Wat passend is, hangt af van het risico en van uw situatie. Controleer de actuele informatie van de AP.

Welke gegevens vraag ik het beste uit bij aanmelding?

Alleen wat nodig is voor een eerste stap, zoals contactgegevens en een korte hulpvraag. Wat u niet vraagt, hoeft u niet te beveiligen. Extra gegevens kunt u later in een beveiligde omgeving of in een gesprek verzamelen.

Moet mijn website toegankelijk zijn?

Het Besluit digitale toegankelijkheid overheid verplicht overheidsinstanties tot toegankelijke websites en apps, volgens WCAG 2.1 niveau A en AA. Of dit voor u geldt, hangt af van uw organisatie. Voor hulpzoekenden is een toegankelijke website sowieso belangrijk.

Bronnen

Redactie ZORGEMA

Redactie. Algemene informatie met bronnen. Geen medisch, juridisch of verzekeringsadvies.