In het kort

  • Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens en extra beschermd. In de palliatieve zorg gaat het ook om zeer persoonlijke wensen en afspraken.
  • Zorgaanbieders die gegevens verwerken in een zorginformatiesysteem moeten volgens de IGJ aantoonbaar hun informatiebeveiliging op orde hebben.
  • Naasten spelen een grote rol, maar wat zij mogen zien, is een bewuste keuze.
  • Toon, tempo en toegankelijkheid zijn in deze sector net zo belangrijk als techniek.

Waarom vraagt de palliatieve zorg extra zorgvuldigheid?

In de palliatieve zorg komen gegevens samen die zeer persoonlijk zijn. Het gaat om diagnose en prognose, maar ook om wensen over zorg, over het levenseinde en over wie erbij mag zijn. Het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland noemt proactieve zorgplanning: samen met de patiënt en naasten vooruitkijken en de zorg afstemmen op wat voor hen belangrijk is. De uitkomst van zulke gesprekken is vertrouwelijk en vraagt een zorgvuldige vastlegging.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schrijft dat gegevens over iemands gezondheid bijzondere persoonsgegevens zijn, omdat ze heel privacygevoelig zijn. Ze zijn extra beschermd en organisaties moeten er goed mee omgaan. Voor een hospice of palliatieve organisatie is dat onverkort van toepassing. Meer over de sector zelf leest u in palliatieve zorg in Nederland: wat het is en wat digitaal speelt.

Wat vraagt informatiebeveiliging van u?

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) schrijft dat informatiebeveiliging geldt voor elke zorgaanbieder die gegevens van personen verwerkt in een zorginformatiesysteem, op grond van de Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz). U moet kunnen laten zien dat uw beveiliging op orde is.

De kern is een werkend managementsysteem voor informatiebeveiliging, met een risicoanalyse en een kwaliteitscyclus van plannen, uitvoeren, controleren en verbeteren. Aantonen dat uw maatregelen werken, bijvoorbeeld met een onafhankelijke beoordeling, blijft nodig. Welke maatregelen bij uw organisatie passen, hangt af van uw omvang en risico's. Bespreek dat met uw privacy- of beveiligingsfunctionaris.

Wat is de rol van de AVG?

Daarnaast geldt de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De IGJ schrijft dat de AVG passende technische of organisatorische maatregelen eist om persoonsgegevens te beschermen. In de praktijk gaat het om vragen als: welke gegevens verwerkt u, op welke grondslag, wie heeft toegang, hoe lang bewaart u ze en wat gebeurt er bij een datalek?

Voor uw situatie kunt u het beste een functionaris gegevensbescherming of jurist raadplegen. Dit artikel geeft geen advies, maar laat zien welke vragen op tafel komen.

Wat zijn de gevoelige plekken in een digitale omgeving?

Een hospice heeft meestal een website, een route voor aanmelding en contact, en vaak een dossier- of planningssysteem. De gevoeligste plekken zijn:

  • Aanmeldformulieren. Een naaste kan hier gezondheidsinformatie invullen. Vraag alleen wat nodig is.
  • Berichten met naasten. Gewone e-mail is niet altijd de juiste route voor gezondheidsinformatie.
  • Foto's en verhalen. Een in-memoriam of foto van een cliënt of naaste vraagt toestemming, ook van nabestaanden.
  • Gastenboeken en herinneringspagina's. Reacties kunnen persoonlijke informatie bevatten die u moet kunnen beheren en verwijderen.
  • Vrijwilligersplanning. Ook hier staan persoonsgegevens, zoals namen en beschikbaarheid.

Hoe gaat u om met naasten en toegang?

In de palliatieve zorg zijn naasten vaak intens betrokken. Toch heeft een patiënt eigen rechten. Wie wat mag zien, hangt af van wat de patiënt wil en, als dat niet meer kan, van de afspraken met de vertegenwoordiger. Maak die keuzes zichtbaar in het systeem en leg ze vast in het zorgplan. Een digitale omgeving kan helpen om rolverdeling te regelen, maar de afspraken zelf komen uit een gesprek.

Wees ook voorzichtig met het automatisch tonen van informatie. Een bericht dat een nieuwe waarde in een dossier meldt, kan voor een naaste heftig zijn als het zonder uitleg verschijnt. Overleg met zorgverleners over wat digitaal gedeeld wordt en wat beter in een gesprek wordt besproken.

Wat betekent toegankelijkheid hier?

Mensen in de palliatieve fase zijn vaak vermoeid of ziek. Naasten zijn emotioneel belast. Een website of app moet daarom eenvoudig zijn: leesbare tekst, duidelijk contrast, grote klikgebieden en geen onnodige stappen. De WCAG-richtlijnen zijn daarvoor een goede basis. Digitoegankelijk.nl beschrijft dat voor overheidsorganisaties WCAG 2.1 niveau A en AA verplicht zijn. Of dit voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie, maar de norm is een bruikbare maatstaf. Daarnaast telt begrijpelijke taal mee: korte zinnen, geen jargon en een rustige toon.

Hoe ziet zorgvuldig digitaal ontwerpen eruit?

ZORGEMA adviseert, ontwerpt, bouwt en beheert websites, webapps, mobiele apps, backends en koppelingen voor zorgorganisaties. Bij het ontwerpen van een digitale oplossing komen een paar vaste vragen terug: welke gegevens zijn echt nodig, wie mag wat zien, hoe wordt het beveiligd en hoe blijft het onderhouden? Voor koppelingen tussen systemen zijn backend en integraties belangrijk, voor onderhoud na oplevering beheer en doorontwikkeling. Over de stappen van een eigen project leest u in een website of app laten maken voor een hospice of palliatieve organisatie. Voor de sector als geheel zie palliatieve zorg.

Wat als slimme functies worden overwogen?

Soms wordt gevraagd of een chatbot of automatische samenvatting kan helpen. In deze sector is extra voorzichtigheid op zijn plaats, omdat gesprekken en gegevens zeer persoonlijk zijn. Lees daarvoor AI in de zorg: kansen en kaders. Het uitgangspunt: eerst het doel, de risico's en de afspraken, pas daarna de techniek.

Bewaren en verwijderen van gegevens

Een vraag die in deze sector vaak speelt is wat er met gegevens gebeurt na een overlijden. Hoe lang bewaart u een dossier, wat gebeurt met contactgegevens van naasten en wanneer verwijdert u reacties uit een herinneringspagina? Dit hangt af van de wet, van uw eigen beleid en van uw situatie. Leg uw keuzes vast en zorg dat uw systemen er ook technisch op zijn ingericht, bijvoorbeeld met een duidelijke manier om gegevens te verwijderen of te anonimiseren.

Wat doet u met vrijwilligers?

Vrijwilligers zijn in de palliatieve zorg onmisbaar, het Kwaliteitskader noemt ze expliciet als betrokkenen bij goede zorg. Dat betekent ook dat ze soms met gevoelige informatie in aanraking komen. Maak duidelijk wat ze wel en niet mogen zien, geef ze toegang die bij hun rol past en zorg voor afspraken over vertrouwelijkheid. Een digitale omgeving kan die rolverdeling ondersteunen, bijvoorbeeld met aparte rechten voor vrijwilligers.

Tot slot

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch, medisch of financieel advies. Uw situatie bepaalt wat voor u geldt. Wilt u samen kijken naar een zorgvuldige digitale oplossing? Plan een kennismaking.

Veelgestelde vragen

Zijn gegevens in de palliatieve zorg bijzondere persoonsgegevens?

Ja. De Autoriteit Persoonsgegevens schrijft dat gegevens over gezondheid bijzondere persoonsgegevens zijn, omdat ze heel privacygevoelig zijn. Ze zijn extra beschermd. In de palliatieve zorg komen daar vaak nog zeer persoonlijke wensen en afspraken bij.

Moet een hospice zijn informatiebeveiliging op orde hebben?

De IGJ schrijft dat informatiebeveiliging geldt voor elke zorgaanbieder die gegevens van personen verwerkt in een zorginformatiesysteem. U moet kunnen laten zien dat uw beveiliging op orde is. Welke maatregelen passen, hangt af van uw omvang en risico's.

Wat mogen naasten inzien in een digitale omgeving?

Dat hangt af van wat de patiënt wil en, als dat niet meer kan, van afspraken met de vertegenwoordiger. Leg die keuzes vast in het zorgplan en maak ze zichtbaar in het systeem. Een jurist of functionaris gegevensbescherming kan helpen met de grondslagen.

Is WCAG verplicht voor de website van een hospice?

De verplichting uit het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, WCAG 2.1 niveau A en AA, geldt voor overheidsinstanties. Of dit voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie. De richtlijnen blijven een goede maatstaf voor een bruikbare website.

Bronnen

Redactie ZORGEMA

Redactie. Algemene informatie met bronnen. Geen medisch, juridisch of verzekeringsadvies.