In het kort
- In de Wmo verwerkt u vaak gevoelige gegevens, bijvoorbeeld over gezondheid, beperkingen en persoonlijke omstandigheden.
- Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens. De AVG stelt daar extra strenge eisen aan.
- Welke eisen aan informatiebeveiliging voor u gelden, hangt af van uw rol en van de gegevens die u verwerkt.
- Toegankelijkheid is in deze sector extra belangrijk, omdat veel gebruikers een beperking hebben of digitaal minder vaardig zijn.
Welke gegevens komt u tegen in de Wmo?
In de Wmo komen gegevens samen over zelfredzaamheid, wonen, gezondheid, familie en financiële situatie. Bij een aanvraag, een gesprek of een voorziening zoals begeleiding of een woningaanpassing worden persoonlijke omstandigheden besproken en vastgelegd.
Een deel van die gegevens zijn gezondheidsgegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schrijft dat gegevens over iemands gezondheid bijzondere persoonsgegevens zijn omdat ze heel privacygevoelig zijn. Deze gegevens zijn extra beschermd.
Wat betekent dat in de AVG?
De AVG vraagt voor elke verwerking om een goede reden, een zogeheten grondslag. De AP noemt zes grondslagen. Dat zijn onder meer toestemming, een overeenkomst, een wettelijke verplichting en een taak van algemeen belang. U bepaalt zelf welke grondslag van toepassing is, en de AP kan daar geen advies over geven.
Voor bijzondere persoonsgegevens geldt een extra drempel. De AP schrijft dat het verwerken daarvan verboden is, tenzij u voldoet aan een aantal strenge eisen. Een grondslag hebben is dan niet genoeg. Welke uitzondering voor u geldt, hangt af van uw rol. Een gemeente werkt vanuit een wettelijke taak, een welzijnsorganisatie of aanbieder vaak vanuit een opdracht of overeenkomst. Laat dit per verwerking beoordelen door uw functionaris gegevensbescherming of een jurist.
Welke eisen aan informatiebeveiliging gelden?
Dat hangt af van wie u bent. Beveiliging van persoonsgegevens is onder de AVG een plicht voor iedere organisatie die ze verwerkt, en bij gezondheidsgegevens zijn extra goede maatregelen op hun plaats. Denk aan toegangsbeheer, logging en versleuteling.
Veel organisaties in het sociaal domein zijn geen zorgaanbieder in de strikte zin, of werken met andere kaders. Voor gemeenten gelden bijvoorbeeld eigen kaders voor informatiebeveiliging. Welke aanvullende eisen voor een aanbieder van maatschappelijke ondersteuning gelden, hangt af van de aard van de dienstverlening. Vraag dat na bij uw gemeente, uw inkoopvoorwaarden en uw adviseur. Ook als er geen aanvullende eisen gelden, is een werkwijze met risicoanalyse, maatregelen en controle een goede basis.
Wat vraagt de gemeente als opdrachtgever?
Gemeenten stellen vaak eisen aan aanbieders in hun inkoop- of subsidievoorwaarden. Dat kan gaan over gegevensbescherming, beveiliging en het melden van incidenten. Lees die voorwaarden goed en bespreek bij twijfel met de gemeente hoe zij ze bedoelt.
Neem in uw plannen voor een website, portaal of koppeling mee welke afspraken er zijn over gegevensdeling. Een koppeling met de gemeente is geen technisch detail, maar een afspraak over wat u wel en niet deelt. Meer over uitwisseling in het algemeen leest u in digitale gegevensuitwisseling in de zorg.
Wat betekent dit voor een website of portaal?
Een informatiewebsite verwerkt weinig gegevens. Zodra u een aanmeldformulier, contactformulier, portaal of chat toevoegt, komen er persoonsgegevens bij. Praktische vragen om u te stellen:
- Welke gegevens vraagt u echt uit? Wat u niet vraagt, hoeft u niet te beveiligen.
- Waar staan de gegevens, wie heeft er toegang toe en hoe lang bewaart u ze?
- Hoe verstuurt u berichten met persoonlijke inhoud? Een melding dat er een bericht klaarstaat in een beveiligde omgeving is veiliger dan alle inhoud in een gewone e-mail.
- Welke externe diensten laden mee, en welke gegevens delen die?
- Hoe werkt inloggen, en hoe regelt u rechten voor verschillende medewerkers?
Een ontwikkelpartner kan hierbij helpen met een veilig ontwerp, maar uw organisatie blijft verantwoordelijk.
Hoe zit het met toegankelijkheid?
Toegankelijkheid betekent dat iedereen uw website of app kan gebruiken, ook mensen met een beperking. DigiToegankelijk legt uit dat het Besluit digitale toegankelijkheid overheid overheidsinstanties verplicht om websites en mobiele apps toegankelijker te maken. De standaard EN 301 549 schrijft voor dat websites en apps voldoen aan WCAG 2.1 niveau A en AA.
Gemeenten vallen als overheidsinstantie onder dit besluit. Voor welzijnsorganisaties en andere aanbieders hangt het af van uw rechtsvorm en wat u precies doet. Ook zonder verplichting is het verstandig: inwoners die ondersteuning zoeken hebben vaak een beperking of zijn digitaal minder vaardig.
Welke praktische maatregelen helpen het meest?
Een aantal dingen zijn in vrijwel elke situatie nuttig:
- gebruik korte zinnen en gewone woorden;
- zorg voor voldoende contrast en grote, duidelijke knoppen;
- laat formulieren ook met toetsenbord en schermlezer werken;
- bied altijd een telefoonnummer en een persoonlijk alternatief aan;
- publiceer geen gevoelige gegevens in open delen van de website;
- test met echte gebruikers, ook met mensen die digitaal minder vaardig zijn.
Hoe gaat u om met incidenten en met uw partners?
Ook met goede maatregelen kan er iets misgaan, zoals een verkeerd verstuurd bericht of een verloren laptop. Leg vooraf vast wie een incident meldt, wie beoordeelt wat er is gebeurd en wie beslist over vervolgstappen. Oefen dat, zodat het in een echte situatie niet de eerste keer is. Kijk ook naar de afspraken met de gemeente: soms is melding aan de opdrachtgever verplicht.
Werkt u met een ontwikkelpartner, een hostingpartij of andere leveranciers, dan blijft uw organisatie verantwoordelijk voor de gegevens. Maak heldere afspraken over wie wat doet, welke gegevens een leverancier ziet en wat er gebeurt als de samenwerking stopt. Kunt u uw gegevens meenemen en worden ze veilig verwijderd? Dat vraagt u beter aan het begin dan aan het eind.
Wat als inwoners zelf berichten sturen?
Inwoners sturen soms zelf gevoelige informatie via een contactformulier of een e-mail, ook als u daar niet om vraagt. Zet daarom in een formulier duidelijk neer welke informatie u wel en niet wilt ontvangen, en verwijs voor gevoelige onderwerpen naar een beveiligde route of een telefoongesprek. Zo helpt u inwoners en beschermt u hun gegevens.
Waar vindt u meer informatie?
Een uitleg van de Wmo zelf vindt u in de Wmo uitgelegd. Voor de praktische stappen bij een digitaal project leest u digitaal verbeteren in de maatschappelijke ondersteuning. Meer over deze sector staat op de pagina maatschappelijke ondersteuning. ZORGEMA adviseert, ontwerpt, bouwt en beheert websites, webapps, mobiele apps, backends en koppelingen voor zorgorganisaties. Bij websites en webapps leest u meer over wat dat omvat.
Tot slot
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Wat voor uw organisatie geldt, hangt af van uw rol, uw gegevens en de actuele regelgeving. Raadpleeg bij twijfel een jurist of uw functionaris gegevensbescherming. Wilt u samen kijken naar uw website of portaal? Plan een kennismaking.
Veelgestelde vragen
Zijn gegevens in de Wmo bijzondere persoonsgegevens?
Vaak wel, voor zover het gaat om gezondheid. De Autoriteit Persoonsgegevens schrijft dat gezondheidsgegevens bijzondere persoonsgegevens zijn en extra beschermd worden. Verwerking is in beginsel verboden, tenzij u aan strenge eisen voldoet. Een grondslag alleen is niet genoeg.
Welke eisen aan beveiliging gelden voor een Wmo-aanbieder?
Dat hangt af van uw rol. Onder de AVG moet u persoonsgegevens passend beveiligen, en bij gezondheidsgegevens zijn extra goede maatregelen op hun plaats. Of voor een welzijnsorganisatie of Wmo-aanbieder aanvullende eisen gelden, hangt van de situatie af. Vraag het na bij uw gemeente en een adviseur.
Moet mijn website WCAG 2.1 volgen?
Het Besluit digitale toegankelijkheid overheid verplicht overheidsinstanties, dus ook gemeenten, tot toegankelijke websites en apps volgens WCAG 2.1 niveau A en AA. Voor andere organisaties hangt het af van uw situatie. Toegankelijkheid is in deze sector ook zonder verplichting verstandig.
Welke gegevens vraag ik uit bij een aanmelding?
Alleen wat u nodig hebt voor de eerste stap, zoals contactgegevens en een korte hulpvraag. Wat u niet vraagt, hoeft u niet te beveiligen. Meer gegevens kunt u later in een beveiligde omgeving of in een persoonlijk gesprek verzamelen.

