In het kort
- Een laboratorium onderzoekt bloed, urine en andere lichaamsvloeistoffen om een arts te helpen bij diagnose of controle.
- Voordat een uitslag wordt vrijgegeven, controleren medewerkers en specialisten van het laboratorium of de uitslag klopt.
- De Raad voor Accreditatie controleert organisaties die testen, ook in de gezondheidszorg.
- Digitaal draait laboratoriumzorg om afspraken, uitslagen en betrouwbare koppelingen met aanvragers.
Wat doet een medisch laboratorium?
Een medisch laboratorium onderzoekt materiaal van patiënten om vragen van zorgverleners te beantwoorden. In de richtlijn over het vrijgeven van laboratoriumuitslagen staat het zo: in bloed, urine en andere lichaamsvloeistoffen kunnen stoffen worden gemeten die iets zeggen over de gezondheid of de behandeling van een patiënt. Een arts kan laboratoriumonderzoek laten doen voor de diagnose van een ziekte of voor een controle. Als het onderzoek is uitgevoerd, krijgt de arts de uitslagen van het laboratorium terug.
Een laboratorium werkt dus doorgaans in opdracht van een aanvrager, zoals een huisarts of specialist, en niet rechtstreeks voor de patiënt. Dat is voor de digitale kant belangrijk: uw website en systemen moeten rekening houden met meerdere partijen, namelijk aanvrager, laboratorium en patiënt. Op de pagina Laboratoria en diagnostiek leest u hoe ZORGEMA deze sector benadert.
Hoe komt een uitslag tot stand?
De route begint met een aanvraag en een afname, bijvoorbeeld een bloedafname. Het materiaal wordt onderzocht en de resultaten worden gecontroleerd. De richtlijn beschrijft dat medewerkers en specialisten van het laboratorium, voordat de uitslagen worden vrijgegeven, controleren of de uitslagen kloppen. Zij beoordelen of het onderzoek technisch goed is uitgevoerd en of de uitslag te verwachten is bij de situatie waarin de patiënt zich bevindt.
Daarna gaat de uitslag naar de aanvrager. Wat de patiënt zelf wanneer te zien krijgt, is een aparte vraag, die we bespreken in uitslagen veilig delen.
Wie stelt de kwaliteitsnormen vast?
Binnen het vakgebied bepalen beroepsverenigingen en richtlijnen veel. De richtlijn over het vrijgeven van laboratoriumuitslagen komt van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC) en de Vereniging Artsen Laboratoriumdiagnostiek (VAL). Ze is opgesteld door een multidisciplinaire commissie met vertegenwoordigers uit het vakgebied en is bestemd voor alle zorgverleners die betrokken zijn bij het vrijgeven van laboratoriumuitslagen.
Daarnaast bestaat accreditatie. De Raad voor Accreditatie (RvA) controleert organisaties die producten en diensten testen, inspecteren, certificeren en kalibreren, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Als zij hun werk goed doen, verleent de RvA accreditatie. Welke accreditatie voor uw laboratorium geldt, hangt af van uw situatie en het soort onderzoek.
Welke soorten diagnostiek zijn er?
Diagnostiek is breder dan alleen bloedonderzoek. U kunt denken aan:
- klinisch-chemisch onderzoek, zoals bloed en urine;
- microbiologie, waarbij bijvoorbeeld wordt gekeken naar infecties;
- pathologie, waarbij weefsel wordt onderzocht;
- genetische diagnostiek;
- beeldvormende diagnostiek, zoals röntgen of echo.
Welke daarvan binnen één organisatie vallen, verschilt sterk. Het gemeenschappelijke is dat een zorgverlener een vraag stelt, er een onderzoek volgt en er een uitslag terugkomt. De NVKC noemt op haar site thema's als geïntegreerde diagnostiek, data en kunstmatige intelligentie. Dat laat zien dat het vakgebied zich ontwikkelt.
Waar komen laboratoria met patiënten en aanvragers in aanraking?
Het contact van een laboratorium met patiënten en aanvragers kent een aantal vaste punten:
- Informatie vooraf. Waar kan ik terecht, moet ik nuchter zijn en wat neem ik mee?
- Afspraak of inloop. Plannen van een bloedafname, vaak met een verwijzing of aanvraag.
- Aanvraag. Een zorgverlener vraagt het onderzoek aan, vaak vanuit zijn eigen systeem.
- Uitslag. De resultaten gaan naar de aanvrager en soms naar de patiënt.
- Vragen en klachten. Over het onderzoek, de uitslag of de factuur.
Op ieder punt is een digitale route denkbaar, van een duidelijke website tot een koppeling met het systeem van de aanvrager.
Hoe ervaart een patiënt het laboratorium?
Voor een patiënt is een laboratorium vaak een korte, praktische ontmoeting: een afname, soms op een afgesproken tijd, soms zonder afspraak. Toch is er veel onzekerheid vooraf. Moet ik nuchter zijn? Welke papieren neem ik mee? Hoe lang duurt het, en wanneer krijg ik uitslag? Het is niet de taak van het laboratorium om de uitslag te duiden. Dat doet de behandelend arts. Duidelijke informatie hierover, op de website en bij de afname, voorkomt veel vragen en teleurstelling.
Voor mensen die slecht ter been zijn, slecht zien of de taal niet goed spreken, is een eenvoudige, rustige route extra belangrijk. Ook hier geldt: schrijf in gewone taal en houd het telefonisch contact gewoon beschikbaar.
Wat komt er digitaal kijken?
Voor een laboratorium zijn de belangrijkste digitale onderdelen:
- een website met begrijpelijke informatie over onderzoeken en voorbereiding;
- online afspraken voor afname, met herinneringen;
- een veilige route voor uitslagen naar patiënten, als u die wilt bieden;
- koppelingen met systemen van aanvragers en met uw eigen laboratoriumsysteem;
- voorlichting over het begrijpen van uitslagen.
Wat u kiest, hangt af van uw type laboratorium, uw aanvragers en uw bestaande systemen. De richtlijn van de NVKC en VAL wijst erop dat veel afhangt van een zorgvuldige vrijgave voordat uitslagen worden gedeeld.
Waarom zijn koppelingen zo belangrijk?
Een laboratorium is afhankelijk van betrouwbare gegevens van en naar andere partijen. Een aanvraag moet goed binnenkomen en een uitslag moet bij de juiste persoon aankomen. Fouten in koppelingen kunnen leiden tot misverstanden. Een achtergrond over hoe zorgpartijen gegevens uitwisselen vindt u in ons artikel over digitale gegevensuitwisseling in de zorg. Welke standaarden of koppelingen voor uw situatie gelden, hangt af van uw aanvragers en systemen.
Hoe pakt u verbeteringen aan?
Begin met het probleem dat nu de meeste tijd of onduidelijkheid kost. Is dat de planning van bloedafnames? De vragen van patiënten over voorbereiding? Of de manier waarop aanvragers hun gegevens aanleveren? In een portaal of koppeling laten bouwen voor uw laboratorium leest u de stappen.
ZORGEMA adviseert, ontwerpt, bouwt en beheert websites, webapps, mobiele apps, backends en koppelingen voor zorgorganisaties. Een eerste verkenning kan beginnen met advies en strategie.
Tot slot
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch, juridisch of financieel advies. Wilt u verkennen wat digitaal past bij uw laboratorium? Plan een kennismaking.
Veelgestelde vragen
Wat meet een medisch laboratorium?
Volgens de richtlijn over vrijgave van laboratoriumuitslagen kunnen in bloed, urine en andere lichaamsvloeistoffen stoffen worden gemeten die iets zeggen over gezondheid of behandeling. Een arts kan dit laten doen voor een diagnose of een controle. Een laboratorium onderzoekt dat materiaal.
Wie controleert een uitslag voordat hij wordt vrijgegeven?
Medewerkers en specialisten van het laboratorium controleren of de uitslagen kloppen. Ze beoordelen of het onderzoek technisch goed is uitgevoerd en of de uitslag past bij de situatie van de patiënt. Dat staat in de richtlijn van de NVKC en VAL over het vrijgeven van uitslagen.
Wat doet de Raad voor Accreditatie?
De RvA controleert organisaties die producten en diensten testen, inspecteren, certificeren en kalibreren, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Als zij hun werk goed doen, verleent de RvA accreditatie. Welke accreditatie voor een laboratorium geldt, hangt af van de situatie.
Welke digitale onderdelen horen bij een laboratorium?
Denk aan een informatieve website, online afspraken voor afname, een veilige route voor uitslagen, en koppelingen met systemen van aanvragers. Wat past, hangt af van uw type laboratorium, uw aanvragers en de systemen die u al gebruikt.

