In het kort
- Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens en extra beschermd, ook in een oefen-app of patiëntomgeving.
- Voor zorgaanbieders bepaalt het Besluit elektronische gegevensverwerking dat systemen veilig en zorgvuldig gebruikt worden. Logging hoort daarbij.
- Revalidanten kunnen een beperking hebben. Toegankelijkheid is daarom een kernvoorwaarde.
- Wat precies voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie. Laat het toetsen door een deskundige.
Waarom vraagt revalidatie extra zorgvuldigheid?
In een revalidatietraject draait alles om gezondheid, functioneren en dagelijks leven. Gegevens over gezondheid zijn volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) bijzondere persoonsgegevens, omdat ze heel privacygevoelig zijn. Ze zijn extra beschermd en in de wet staat aan welke regels organisaties zich moeten houden.
Een revalidatiecentrum verwerkt bovendien vaak gegevens van mensen die kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld na een beroerte, een ongeval of bij een chronische aandoening. Zij en hun naasten moeten erop kunnen vertrouwen dat die informatie veilig is. Meer over de organisatie van deze zorg leest u in revalidatiezorg in Nederland en op de pagina Revalidatie.
Welke eisen gelden voor informatiebeveiliging?
Voor zorgaanbieders bepaalt het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders dat zij zorgen voor een veilig en zorgvuldig gebruik van hun systemen. Dat gaat over de beveiliging van gegevens, over veilige gegevensuitwisseling en over het vastleggen van acties op elektronische patiëntdossiers. In gewone woorden: toegangsbeheer, versleuteling en logging horen erbij. De AVG vraagt daarnaast om passende beveiligingsmaatregelen voor persoonsgegevens.
Wat betekent dat voor een patiëntomgeving of app?
Zodra een revalidant inlogt om zijn behandelplan, afspraken of oefeningen te zien, verwerkt de omgeving gezondheidsgegevens. Dan zijn drie vragen belangrijk:
- Wie mag wat zien? Een behandelaar, een naaste en een balie-medewerker hebben elk andere rechten nodig.
- Hoe logt iemand in? Het inloggen moet veilig zijn en tegelijk te doen voor mensen met een beperking. Denk aan iemand die een hand niet goed kan gebruiken of moeite heeft met geheugen.
- Wat wordt vastgelegd? Logging laat zien wie wanneer welke gegevens heeft ingezien. Het vastleggen van die acties is een onderdeel van veilig gebruik van systemen.
Er is geen vast antwoord. Het hangt af van wat de omgeving toont, voor wie en met welk doel.
Het helpt om deze vragen vooraf samen met behandelaars, een functionaris voor gegevensbescherming en een revalidant of naaste door te nemen. Zo wordt zichtbaar welke gegevens echt nodig zijn, wie ze nodig heeft en wat er gebeurt als iemand een account kwijtraakt. Leg de keuzes vast, zodat u ze later kunt toelichten en aanpassen als de omgeving verandert.
Wat doet u met gegevens van naasten?
Bij revalidatie spelen naasten vaak een belangrijke rol, bijvoorbeeld bij een partner die meetraint of een ouder die helpt na een beroerte. Wanneer en hoe u een naaste toegang geeft tot informatie, vraagt een zorgvuldige afweging. Heeft de patiënt dit zelf gekozen? Welke gegevens zijn nodig? Dat is geen puur technische keuze, maar een afspraak die u met uw functionaris voor gegevensbescherming of jurist bespreekt. Een digitale omgeving kan die afspraak wel ondersteunen, bijvoorbeeld met aparte rollen voor naasten.
Hoe zit het met oefenvideo's en berichten?
Veel revalidatiecentra willen patiënten helpen met oefenmateriaal en berichten van het team. Algemeen oefenmateriaal bevat meestal weinig persoonsgegevens. Een persoonlijk oefenprogramma, een bericht over iemands voortgang of een video waarin een patiënt zichzelf filmt, doet dat wel. Denk dus vooraf na over waar deze content staat, wie hem kan zien en hoe lang hij blijft bewaard. Gebruik voor persoonlijke berichten bij voorkeur een afgeschermde omgeving in plaats van gewone e-mail.
Waarom is toegankelijkheid hier extra belangrijk?
Revalidanten kunnen te maken hebben met een lichamelijke beperking, een visuele of auditieve beperking, afasie of cognitieve klachten. Als een omgeving daar geen rekening mee houdt, valt juist de doelgroep af. DigiToegankelijk zegt dat websites en apps toegankelijk moeten zijn, want dan kan echt iedereen ze gebruiken. De wet voor digitale toegankelijkheid richt zich daarbij op overheidsorganisaties. Of en hoe wetgeving voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie. Het WCAG-kader is in elk geval een bruikbaar uitgangspunt, waarbij de Europese norm EN 301 549 volgens DigiToegankelijk wordt bijgewerkt naar WCAG 2.2.
Praktische punten voor een revalidatieomgeving:
- grote, duidelijke knoppen en voldoende contrast;
- bruikbaar met toetsenbord en schermlezer;
- korte zinnen en begrijpelijke taal, ook voor mensen met taal- of geheugenproblemen;
- video's met ondertiteling en eventueel een tekstuele uitleg;
- niet te veel stappen per taak en duidelijke foutmeldingen.
Test met mensen uit uw doelgroep, niet alleen met collega's.
Wat als een patiënt zelf thuis oefent?
Thuis oefenen wordt steeds belangrijker, en daar komen eigen vragen bij. Welk apparaat gebruikt de patiënt, en is dat een eigen telefoon of tablet? Wie ziet de gegevens die de app verzamelt? Wat gebeurt er als de app een fout maakt, of als de patiënt een oefening anders uitvoert dan bedoeld? Het is verstandig dat het zorgteam daar vooraf over nadenkt en dat de app duidelijk zegt waar een patiënt terechtkan met vragen. Een app vervangt geen behandelaar en moet dat ook niet suggereren.
Welke afspraken maakt u met leveranciers?
Een digitale revalidatieomgeving komt zelden van één partij. Er is een dossiersysteem, een hostingpartij, mogelijk een leverancier van oefenmateriaal of meetapparatuur, en een ontwikkelaar. Vraag per partij welke gegevens zij verwerken, waar, wie er toegang toe heeft en wat gebeurt bij een incident of bij het einde van de samenwerking. Leg dat vast. De juridische kant van de overeenkomsten laat u door een jurist beoordelen.
Hoe verhoudt dit zich tot gegevensuitwisseling?
Revalidatie is nauw verbonden met andere zorg, zoals het ziekenhuis, de huisarts en de fysiotherapeut. Bij uitwisseling gelden extra afspraken. Een uitleg vindt u in ons artikel over digitale gegevensuitwisseling in de zorg. Hoe u dit praktisch aanpakt, staat in digitale ondersteuning voor een revalidatiecentrum laten bouwen.
Hoe kan ZORGEMA helpen?
ZORGEMA adviseert, ontwerpt, bouwt en beheert websites, webapps, mobiele apps, backends en koppelingen voor zorgorganisaties. Heeft u al een omgeving? Een kijkje op de pagina een bestaand platform verbeteren laat zien hoe een audit werkt.
Tot slot
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch, juridisch of financieel advies. Voor beslissingen over privacy en beveiliging raadpleegt u uw functionaris voor gegevensbescherming of een jurist. Wilt u uw eigen situatie bespreken? Plan een kennismaking.
Veelgestelde vragen
Zijn gegevens uit een revalidatietraject bijzondere persoonsgegevens?
Gegevens over iemands gezondheid zijn volgens de Autoriteit Persoonsgegevens bijzondere persoonsgegevens en extra beschermd. Een behandelplan, voortgangsinformatie of oefenresultaten kunnen daaronder vallen. De precieze regels hangen af van de gegevens en de situatie.
Welke eisen gelden voor informatiebeveiliging in de zorg?
Het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders bepaalt dat een zorgaanbieder zorgt voor een veilig en zorgvuldig gebruik van zijn systemen, ook bij gegevensuitwisseling en het vastleggen van acties op elektronische patiëntdossiers. Daarnaast vraagt de AVG om passende beveiliging. Voor uw situatie raadpleegt u een deskundige.
Moet een revalidatie-app toegankelijk zijn?
Revalidanten kunnen een beperking hebben, dus toegankelijkheid is in de praktijk een voorwaarde voor bruikbaarheid. Welke wettelijke regels voor uw organisatie gelden, hangt af van uw situatie. WCAG is een gangbaar uitgangspunt voor het ontwerp en de toetsing.
Mogen naasten meekijken in een patiëntomgeving?
Dat hangt af van de keuze van de patiënt en de afspraken van uw organisatie. Een digitale omgeving kan aparte rollen voor naasten bieden. Bespreek vooraf met uw functionaris voor gegevensbescherming of een jurist wanneer toegang past en welke gegevens zichtbaar zijn.

