In het kort

  • Gegevens over gezondheid zijn bijzondere persoonsgegevens. De AVG geeft ze extra bescherming.
  • Zorgaanbieders moeten gegevens technisch en organisatorisch beveiligen. De AVG vraagt daarvoor passende maatregelen.
  • Toestemming is niet altijd de grondslag. Vaak staat de grondslag in de wet, maar voor delen met anderen gelden aparte regels.
  • Wat precies van toepassing is, hangt af van uw organisatie en wat u verwerkt. Laat u daarover adviseren.

Waarom zijn gegevens in de nazorg zo gevoelig?

In de postnatale zorg gaat het om gegevens over moeder en kind: gezondheid, voeding, herstel, het gezin. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schrijft dat gegevens over iemands gezondheid bijzondere persoonsgegevens zijn, omdat ze heel privacygevoelig zijn. Ze zijn daarom extra beschermd door de AVG.

Dat geldt niet alleen voor een dossier. Ook een aanmeldformulier waarin iemand klachten, een zwangerschapstermijn of een gezondheidsvraag invult, kan gezondheidsgegevens bevatten. Wie een website of portaal laat bouwen, moet dus vanaf het begin nadenken over wat er wordt gevraagd en bewaard.

Voor een algemeen beeld van de sector leest u eerst postnatale zorg uitgelegd. Op de pagina postnatale zorg vindt u de sector in het kort.

Mag een zorgaanbieder gezondheidsgegevens verwerken?

Ja, onder voorwaarden. De AP schrijft dat het verwerken van gezondheidsgegevens in principe verboden is, maar dat de AVG uitzonderingen kent. Verwerken mag bijvoorbeeld als dat nodig is om iemand zorg te verlenen, binnen een behandelcontract, of als de wet het regelt.

Volgens de AP is toestemming voor de meest voorkomende verwerkingen in de zorg niet nodig, omdat de grondslag in de wet staat. Toestemming is vereist als er geen andere grondslag is, en dan gelden strenge eisen.

Let op: er zijn uitzonderingen. De AP noemt dat voor het doorbreken van het beroepsgeheim toestemming nodig is, bijvoorbeeld om gegevens te delen met hulpverleners die niet bij de behandeling betrokken zijn. Ook voor verwerking in een elektronisch uitwisselingssysteem is vanuit de Wabvpz toestemming nodig. Of dit op uw situatie van toepassing is, hangt af van hoe uw organisatie werkt. Dat is een vraag voor een jurist of functionaris gegevensbescherming.

Wat vraagt de beveiligingsplicht?

Goede beveiliging is een wettelijke plicht. De AP verwijst naar artikel 32 van de AVG, dat passende technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen vraagt. Ook beschrijft de AP dat het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders eisen stelt aan de beveiliging bij het gebruik van een zorginformatiesysteem en een elektronisch uitwisselingssysteem.

Voor u als organisatie betekent dit dat techniek en werkwijze bij elkaar horen. Denk aan wie welke gegevens mag zien, hoe inloggen werkt en hoe u bijhoudt wie wat heeft ingezien. Uw ontwikkelpartner kan dit meenemen in het ontwerp, maar de verantwoordelijkheid blijft bij de zorgaanbieder.

Of en hoe een eis op uw specifieke portaal of formulier van toepassing is, hangt af van wat het systeem doet. Vraag dit uitdrukkelijk na bij uw adviseur.

Wat betekent dit voor e-mail en berichten aan gezinnen?

Berichten sturen is in de nazorg dagelijks werk. De AP schrijft dat gezondheidsgegevens via e-mail delen niet verboden is, maar dat er voldoende veiligere mogelijkheden zijn om gegevens uit te wisselen met andere zorgaanbieders. Kiest u toch voor e-mail, dan moet u dat goed kunnen verantwoorden en moet de e-mail veilig zijn, vanuit een gecontracteerde leverancier.

In de praktijk is een beveiligd portaal of een berichtenfunctie in een app vaak een zorgvuldiger keuze dan gewone e-mail met gezondheidsinformatie. Houd berichten die per e-mail of sms gaan zo neutraal mogelijk, bijvoorbeeld: er staat een nieuw bericht voor u klaar in het portaal.

En als we in de cloud werken?

Veel moderne systemen draaien in de cloud. De AP schrijft dat er voor het opslaan van gezondheidsgegevens in de cloud geen toestemming van patiënten nodig is, maar dat er wel aandachtspunten zijn. De AP heeft daarvoor een stappenplan en een praktijkgids gepubliceerd.

De kern uit de mededeling van de AP: organisaties die gezondheidsgegevens in de cloud verwerken, blijven daarvoor volledig verantwoordelijk. Het loopt goed als u vooraf risico's in kaart brengt, duidelijke afspraken maakt en de regie houdt. Denk aan afspraken met verwerkers, en met subverwerkers als die er zijn.

Hoe zit het met toegankelijkheid?

Een website of portaal moet bruikbaar zijn voor iedereen, ook voor mensen met een beperking en voor ouders die slecht slapen en op een klein scherm lezen. DigiToegankelijk, het programma van de overheid, legt uit dat toegankelijke websites en apps door iedereen kunnen worden gebruikt. Overheidsorganisaties moeten hun sites en apps toegankelijk maken en houden. Voor private zorgaanbieders kan de situatie anders zijn, dus vraag na wat voor uw organisatie geldt.

Los van de verplichting is het gewoon goed ontwerp: duidelijke koppen, voldoende contrast, formulieren met heldere labels en foutmeldingen die uitleggen wat er mis is. Als uitgangspunt wordt vaak WCAG gebruikt. Zie ook onze dienst websites en webapps.

Wat kunt u zelf direct doen?

Een paar vragen om mee te beginnen. Welke gegevens vragen we eigenlijk, en hebben we ze echt nodig? Waar worden ze opgeslagen en wie heeft toegang? Welke verwerkers zijn betrokken en zijn er afspraken vastgelegd? Wat gebeurt er als er een fout of datalek is?

Beantwoord die vragen voordat u een opdracht geeft. Hoe u dat aanpakt met een ontwikkelpartner leest u in digitaal verbeteren in de postnatale zorg. Voor het bredere kader zijn ook digitale gegevensuitwisseling in de zorg en onze dienst backend en integraties relevant.

Wat verandert er als u een ontwikkelpartner inschakelt?

Een externe partij die software voor u bouwt of beheert, kan toegang krijgen tot persoonsgegevens, of de gegevens opslaan op haar systemen. Volgens de AP is zo'n partij dan meestal een verwerker. Dat betekent dat u schriftelijke afspraken moet maken over wat de partij met de gegevens mag doen en hoe zij die beveiligt.

Vraag daarom altijd na waar gegevens staan, wie erbij kan, hoe back-ups werken en wat de partij doet bij een incident. Een betrouwbare partij beantwoordt deze vragen zonder aarzelen en legt ze vast. Hoe u dat in een project aanpakt, staat in digitaal verbeteren in de postnatale zorg.

Wat kunt u weglaten?

De veiligste gegevens zijn de gegevens die u niet verzamelt. Een aanmeldformulier voor kraamzorg hoeft niet standaard uitgebreide medische vragen te bevatten als die pas bij het intakegesprek nodig zijn. Vraag eerst alleen wat u nodig hebt om contact op te nemen of een intake te plannen.

Dit principe, alleen vragen wat nodig is, maakt uw systeem eenvoudiger, verkleint de kans op problemen en maakt het voor gezinnen duidelijker. Laat uw jurist of functionaris gegevensbescherming meekijken naar de velden in uw formulieren.

Tot slot

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch, medisch of financieel advies. Raadpleeg voor uw eigen situatie een jurist of uw functionaris gegevensbescherming. Wilt u kennismaken en samen verkennen wat voor uw organisatie van belang is? Plan een kennismaking.

Veelgestelde vragen

Zijn gegevens uit de kraamzorg bijzondere persoonsgegevens?

Gegevens over iemands gezondheid zijn volgens de Autoriteit Persoonsgegevens bijzondere persoonsgegevens en extra beschermd door de AVG. Of een specifiek gegeven eronder valt, hangt af van wat het zegt over de gezondheid van de persoon.

Heb ik toestemming nodig om gezondheidsgegevens te verwerken?

Niet altijd. Volgens de AP staat de grondslag voor de meest voorkomende verwerkingen in de zorg in de wet. Toestemming is wel nodig als er geen andere grondslag is, en voor bepaalde situaties zoals het delen buiten de behandeling. Vraag een jurist om advies.

Mag ik gezondheidsgegevens per e-mail versturen?

Het is volgens de AP niet verboden, maar er zijn veiligere mogelijkheden. Kiest u voor e-mail, dan moet u dat kunnen verantwoorden en moet de e-mail veilig zijn. Een beveiligd portaal of berichtenfunctie is vaak zorgvuldiger.

Is beveiliging van gezondheidsgegevens verplicht?

Ja. De AP verwijst naar artikel 32 van de AVG, dat passende technische en organisatorische maatregelen vraagt, en beschrijft dat een besluit extra eisen stelt aan het gebruik van een zorginformatiesysteem en elektronisch uitwisselingssysteem. Of dit voor uw systeem geldt, hangt af van uw situatie.

Bronnen

Redactie ZORGEMA

Redactie. Algemene informatie met bronnen. Geen medisch, juridisch of verzekeringsadvies.