In het kort
- Gegevens over gezondheid zijn bijzondere persoonsgegevens en extra beschermd, ook als familie meekijkt.
- Wie wat mag zien, hangt af van de bewoner, zijn wensen en de situatie. Dat vraagt zorgvuldige afspraken.
- Voor zorgaanbieders vraagt de regelgeving om een veilig en zorgvuldig gebruik van systemen, met goede toegangsregels, veilige uitwisseling en logging.
- Ouderen en hun naasten zijn divers. Toegankelijkheid en een alternatief voor digitaal zijn essentieel.
Waarom is communicatie met familie zo gevoelig?
In de ouderenzorg is familie vaak nauw betrokken. Naasten willen weten hoe het gaat, vragen stellen en meedenken over zorg. Tegelijk gaat het om gegevens van een persoon die daar zelf iets over te zeggen heeft. Gegevens over gezondheid zijn volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) bijzondere persoonsgegevens, omdat ze heel privacygevoelig zijn. Ze zijn extra beschermd, en organisaties moeten er zorgvuldig mee omgaan.
Dat spanningsveld komt dagelijks terug: een dochter belt over de gezondheid van haar moeder, een zoon wil foto's en berichten ontvangen. Wat mag, hoe en door wie, hangt af van de situatie. Achtergrond over de organisatie van de zorg leest u in verpleeghuiszorg in Nederland en op de pagina Ouderenzorg en verpleeghuizen.
Wie beslist wat familie mag weten?
Dat is een kernvraag, en er is geen simpel antwoord dat voor alle bewoners geldt. Soms kan de bewoner zelf aangeven wie wat mag weten. Soms is er een vertegenwoordiger. Soms is de bewoner niet meer in staat daarover te beslissen. De afspraken die u hierover met bewoners en vertegenwoordigers maakt, moeten vastliggen in het zorgdossier of de zorgafspraken en kloppen met de wettelijke regels.
Wat de wet precies vraagt en welke grondslag u gebruikt, legt u voor aan uw functionaris voor gegevensbescherming, uw jurist of de AP. Een digitale omgeving kan die afspraken ondersteunen, maar niet vervangen.
Welke eisen gelden voor informatiebeveiliging?
De AVG vraagt om passende technische en organisatorische maatregelen om persoonsgegevens te beschermen. Voor zorgaanbieders komt daar het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders bij. Dat bepaalt dat een zorgaanbieder zorgt voor een veilig en zorgvuldig gebruik van zijn systemen. Voor uw organisatie betekent dat: goede toegangsregels, veilige uitwisseling met andere partijen en aantoonbare logging, dus het vastleggen van acties op elektronische patiëntdossiers. Of en hoe dit voor uw situatie precies geldt, hangt af van uw rol.
Wat betekent dit voor een familieportaal?
Een familieportaal is een afgeschermde omgeving waar naasten informatie of berichten kunnen zien. Denk aan een agenda met activiteiten, berichten van het team of foto's van een uitje. Dat kan het contact verbeteren. Toch zijn er keuzes:
- Welke informatie? Algemene informatie over de afdeling is iets anders dan persoonlijke zorginformatie.
- Voor wie? Een naaste, een vertegenwoordiger en een bezoeker hebben verschillende rechten nodig.
- Wie keurt het goed? Bepaal wie toestemming geeft en hoe dat wordt vastgelegd.
- Hoe logt iemand in? Veilig, maar ook haalbaar voor mensen die niet digitaal vaardig zijn.
- Wat met foto's? Foto's van bewoners zijn persoonsgegevens. Spreek af wie ze mag plaatsen en hoe dat wordt geregeld.
Begin zo eenvoudig mogelijk en breid pas uit als de afspraken staan.
Hoe gaat u om met foto's, video en berichten?
Foto's en video's van bewoners tonen gezichten en vaak ook gezondheidsaspecten. Gebruik ze niet zonder duidelijke afspraak. Spreek af wie toestemming geeft, waar de beelden staan en hoe lang ze blijven bewaard. Maak het ook mogelijk om een afspraak te wijzigen of in te trekken. Berichten van het team aan familie bevatten soms persoonlijke zorginformatie. Gebruik daarvoor bij voorkeur een afgeschermde omgeving in plaats van gewone e-mail of groepsapps zonder afspraken.
Hoe zorgt u voor toegankelijkheid?
Ouderen en hun naasten zijn zeer verschillend. Sommigen zien slecht, horen slecht of hebben moeite met technologie. Andere naasten zijn jong en werken vooral op de telefoon. DigiToegankelijk zegt dat websites en apps toegankelijk moeten zijn, zodat echt iedereen ze kan gebruiken. De wet voor digitale toegankelijkheid richt zich op overheidsorganisaties. Of en hoe wetgeving voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie. Het WCAG-kader is in elk geval een bruikbaar uitgangspunt.
Praktische punten:
- grote, goed leesbare tekst en voldoende contrast;
- eenvoudige taal en korte zinnen;
- weinig stappen per taak en duidelijke knoppen;
- bruikbaar op telefoon, tablet en computer;
- een alternatief via telefoon of persoonlijk contact.
Test met echte gebruikers, zoals familieleden van bewoners en medewerkers.
En de medewerkers?
Medewerkers moeten in een drukke dienst snel kunnen werken. Een communicatieomgeving die veel extra handelingen vraagt, wordt niet gebruikt. Betrek zorgverleners dus bij het ontwerp, en maak duidelijk wat van hen wordt verwacht. De Rijksoverheid noemt het verminderen van administratieve lasten als onderdeel van betere verpleeghuiszorg. Digitale hulp moet daaraan bijdragen en niet extra werk opleveren.
Welke afspraken maakt u met leveranciers?
Een omgeving voor familiecommunicatie draait op systemen van meerdere partijen: een zorgdossier, een berichtenplatform, hosting en een ontwikkelaar. Vraag per partij welke gegevens zij verwerken, waar, wie er toegang toe heeft en wat gebeurt bij een incident of einde van de samenwerking. Leg de antwoorden vast en laat de juridische kant van de overeenkomsten door een jurist beoordelen. Spreek ook af hoe vaak u deze afspraken samen herziet, bijvoorbeeld wanneer er een nieuwe functie of een nieuwe partij bijkomt.
Hoe gaat u praktisch verder?
Begin met het inventariseren van de manieren waarop uw organisatie nu met familie communiceert, en wat daarbij misgaat of vertrouwelijk is. Bekijk daarna wat u digitaal wilt aanbieden. In een familieportaal of app laten maken leest u de stappen. Voor de achtergrond over uitwisseling van gegevens tussen zorgpartijen, zie digitale gegevensuitwisseling in de zorg.
ZORGEMA adviseert, ontwerpt, bouwt en beheert websites, webapps, mobiele apps, backends en koppelingen voor zorgorganisaties. Heeft u al een website of omgeving? Een kijkje bij een bestaand platform verbeteren laat zien hoe een audit werkt.
Tot slot
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch, juridisch of financieel advies. Voor beslissingen over privacy en toestemming raadpleegt u uw functionaris voor gegevensbescherming of een jurist. Wilt u samen kijken naar uw situatie? Plan een kennismaking.
Veelgestelde vragen
Mag familie zomaar meekijken in het dossier van een bewoner?
Dat hangt af van de situatie, de wensen van de bewoner en de wettelijke regels. Gezondheidsgegevens zijn volgens de Autoriteit Persoonsgegevens extra beschermd. Leg afspraken per bewoner vast en bespreek de juridische kant met uw functionaris voor gegevensbescherming of een jurist.
Is een familieportaal veiliger dan e-mail?
Een afgeschermde omgeving waarin mensen inloggen is doorgaans een betere basis voor vertrouwelijke informatie dan gewone e-mail of groepsapps. Het hangt wel af van de uitvoering: toegangsregels, logging en afspraken met leveranciers zijn belangrijk.
Welke eisen gelden voor informatiebeveiliging in de zorg?
De AVG vraagt om passende technische en organisatorische maatregelen. Het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders bepaalt dat een zorgaanbieder zorgt voor een veilig en zorgvuldig gebruik van zijn systemen, met onder meer goede toegangsregels, veilige uitwisseling en logging. Wat voor uw organisatie geldt, hangt af van uw situatie.
Hoe houdt u een familieportaal toegankelijk voor ouderen?
Kies grote, duidelijke tekst, eenvoudige taal en weinig stappen. Zorg dat het werkt op telefoon en tablet en laat mensen uit de doelgroep testen. Houd altijd een alternatief via telefoon of persoonlijk contact beschikbaar voor wie niet digitaal vaardig is.

